Asit Test ile Batarya Kontrolü

İlk kez elime bir hidrometre aldığımda, bataryanın kapağını açmaya bile korkmuştum. Elimde plastik bir şırınga, karşımda altı gözlü eski bir akü ve kafamda "acaba bir şeyi patlatır mıyım" sorusu vardı. O günden bu yana onlarca akünün içine baktım ve şunu öğrendim: batarya asit test işlemi, bir aracın elektrik sağlığı hakkında en dürüst cevabı veren yöntem. Voltmetre size anlık bir fotoğraf gösterir; asit yoğunluğu ise bataryanın gerçekte ne kadar enerji depolayabildiğini söyler. Bu yazıda, hiç yapmamış birinin adım adım takip edebileceği şekilde nasıl ölçtüğümü, sayıları nasıl okuduğumu ve hangi noktada "bu akü bitmiş" dediğimi anlatacağım.

Asit yoğunluğu neden bu kadar önemli?

Kurşun-asit bir aküde elektrik, plakalar ile sülfürik asit çözeltisi arasındaki kimyasal tepkimeyle üretilir. Akü boşaldıkça asitteki sülfat plakalara yapışır ve geride kalan sıvı giderek daha çok suya benzer. Yani yoğunluk düşer. Şarj oldukça sülfat tekrar sıvıya döner ve yoğunluk yükselir. Bu yüzden sıvının özgül ağırlığını ölçmek, doğrudan şarj seviyesini ölçmek anlamına geliyor.

Benim için asıl kıymetli tarafı şu: her gözü ayrı ayrı ölçebiliyorsunuz. Altı gözden beşi güzel değer verirken biri belirgin şekilde düşükse, orada iç kısa devre ya da ileri sülfatlaşma var demektir. Voltmetre bunu size söylemez, sadece toplam voltajı gösterir. Akü bakımına dair genel konuları anlattığım bölümde de değindiğim gibi, tek bir bozuk göz tüm aküyü işe yaramaz hale getirir.

Hangi aküde bu test yapılabilir?

Burada erken bir uyarı: her akünün kapağı açılmaz. Test yapabilmeniz için üstünde sökülebilir tıpalar ya da çıkarılabilir bir bant kapak olması gerekir.

• Bakım gerektiren / tıpalı aküler: Test yapılabilir, ideal durum.
• Tamamen kapalı bakımsız aküler: Kapak sökülmez, sadece voltaj ve yük testi yapılabilir.
• AGM ve jel aküler: Sıvı serbest halde olmadığı için hidrometre kullanılamaz.
• Üstünde renkli göz (şarj göstergesi) olan aküler: Kaba bir fikir verir ama sadece tek gözü temsil eder, güvenmem.

Hazırlık ve güvenlik

Akü asidi cildi ve gözü ciddi şekilde yakar, kıyafeti delik deşik eder. Ben bir keresinde eski bir kot pantolonuma damlatmıştım; iki yıkama sonra pantolonda küçük delikler oluştu. O yüzden bu adımları atlamıyorum:

1. Koruyucu gözlük ve asit geçirmeyen eldiven tak. Eski bir üst giy.
2. Aracı iyi havalandırılan bir yerde çalış; akü şarj olurken hidrojen açığa çıkar, bu yüzden yakında ateş, kıvılcım, sigara olmasın.
3. Motoru kapat, kontağı kapat. Aracı en az bir saat dinlendirilmiş halde ölç, yeni şarj edilmiş aküde yüzey gerilimi ve karışmamış asit yanıltır.
4. Kapağın üstünü nemli bir bezle sil, açtığında toz içeri düşmesin.
5. Yanında bol su ve bir tutam karbonat bulundur; damlarsa karbonat asidi nötralize eder.

Ölçüm için sifonlu hidrometre ya da şamandıralı cam tipi kullanıyorum. Ucuz plastik toplu modeller kabaca çalışır ama kademeli okuma yapmak isteyen biri için şamandıralı, dereceli tip çok daha net.

Ölçümü adım adım nasıl yapıyorum

Tıpaları tek tek açıyorum ve sıvı seviyesine bakıyorum. Plakalar açıkta kalmışsa önce saf su (deiyonize su) ekleyip aküyü bir süre şarj ediyorum, sonra ölçüyorum. Aksi halde yoğunluk yanlış çıkar.

• Hidrometrenin ucunu göze sokup sıvıyı yavaşça çekiyorum; şamandıra serbest yüzecek kadar sıvı olması gerekiyor.
• Göz hizasında, şamandıranın sıvı yüzeyini kestiği noktayı okuyorum.
• Sıvıyı aynı göze geri boşaltıyorum, gözler arası karıştırmıyorum.
• Birinci gözden altıncıya kadar sırayla ölçüp değerleri bir kâğıda yazıyorum.

Sıcaklık düzeltmesini unutmayın: yoğunluk sıcaklıkla değişir. Kabaca 27 °C referans alınır; her 10 °C artışta okumaya yaklaşık 0,007 ekleyin, her 10 °C düşüşte aynı kadar çıkarın. Kışın soğuk garajda ölçüp "aküm bitmiş" diyen çok kişi tanıdım.

Sayılar ne anlatıyor?

Asıl teşhis ise gözler arası fark. Tüm gözler birbirine yakınsa ve düşükse sorun büyük ihtimalle şarjda: alternatör zayıf olabilir, ya da araç çok kısa mesafelerde kullanılıyor olabilir. Ama gözlerden biri diğerlerinden 0,050 ve üzeri düşükse o akünün ömrü tükenmiş kabul ediyorum; şarj cihazı o gözü kurtarmıyor.

Şarjdan sonra ölçümü tekrarlamak da işin bir parçası. Tam şarj sonrası hâlâ